Bảo tàng Biệt động Sài Gòn – Gia Định

Bảo tàng tư nhân trong căn nhà năm 1963 từng là cơ sở bí mật giữa lòng Sài Gòn

Căn nhà số 145 Trần Quang Khải nhìn từ ngoài vào không giống một bảo tàng. Đó là một tòa nhà ba tầng có sân thượng, xây năm 1963, mà mặt tiền tầng trệt từng là trụ sở Nghiệp đoàn Ngọc Quế - cơ sở đóng mới và sửa chữa xích lô đạp quy mô lớn bậc nhất Sài Gòn thời đó. Chính cái vẻ rất đỗi bình thường ấy là lý do nơi này tồn tại được. Ông Trần Văn Lai - Anh hùng Lực lượng Vũ trang Nhân dân, người quen gọi là ông Năm Lai - đã hợp tác với chủ nhà, lập ở đây một cơ sở gia công màn rèm và đồ nội thất cho Dinh Độc Lập. Vỏ bọc đó cho phép căn nhà thường xuyên đón cán bộ lãnh đạo, chỉ huy Quân khu Sài Gòn – Gia Định và lực lượng Biệt động đến hội họp, trao đổi tài liệu, đóng góp thuốc men mà không bị chú ý. Sau Xuân Mậu Thân 1968, ông Năm Lai bị lộ và phải bỏ lại nhiều cơ sở đã dày công gầy dựng, trong đó có căn nhà này. Sau năm 1975, tòa nhà bị xây tường chia làm ba căn, bán cho những người chủ khác. Gia đình ông Năm Lai mua lại được một phần tầng trệt, tầng 2 và tầng 3, rồi phục dựng thành bảo tàng. Đó là một hành trình rất dài đi tìm, sưu tầm và dựng lại kỷ vật của đồng đội. Bảo tàng được thành lập năm 2019 và chính thức hoạt động năm 2023. Không gian hơn 100 m² trưng bày hơn 100 hiện vật, chia thành 7 bộ sưu tập: các hầm bí mật chứa vũ khí và ém quân, những chiếc xe các chiến sĩ dùng để đi lại, vũ khí, vật dụng sinh hoạt gắn với quá trình hoạt động. Đồ đạc trong nhà vẫn được bài trí gần giống trước kia. Bạn có thể đi chiếc thang máy từ thời Pháp thuộc - chiếc duy nhất còn được giữ lại, xem phim tư liệu ngắn, thử bàn xoay và kính thực tế ảo, nghe kể chuyện chiếc xe Solex của ông Trần Văn Lai, rồi chụp hình với khung cảnh Sài Gòn thập niên 1960 – 1970. Bảo tàng vận hành theo mô hình quán cà phê kết hợp bảo tàng, và là điểm chính của chương trình tham quan "Theo dấu chân Biệt động Sài Gòn". Nếu còn thời gian, các cơ sở khác trong cùng hệ thống nằm rải khắp Thành phố: hộp thư bí mật trên đường Đặng Dung, garage xe hơi trên Cách Mạng Tháng Tám, căn nhà trên Nguyễn Thị Huỳnh, và căn hầm ở Nguyễn Đình Chiểu đã được xếp hạng di tích lịch sử văn hóa cấp Quốc gia.

Nội dung lấy từ dữ liệu Localis.