Đình Phú Cường

Đình làng bên rạch Bà Lụa, từng được dựng mô hình đưa sang Hội chợ Marseille năm 1921

Bộ ảnh từ nền tảng Localis

Bên con rạch Bà Lụa, ở phía nam khu trung tâm Thủ Dầu Một cũ, có một ngôi đình mái ngói vảy nằm trên sườn đồi thoai thoải giữa những tàng cây lớn. Đó là Đình Phú Cường, người địa phương quen gọi là đình Bà Lụa theo tên con rạch, nơi thờ Thành hoàng thôn Phú Cường từ trước năm 1861. Ngày 02/6/2004, đình được công nhận di tích lịch sử - văn hóa cấp tỉnh của Bình Dương cũ, trên khuôn viên rộng hơn 7.600 mét vuông. Thứ làm nên tên tuổi của đình là một quá khứ rất rực rỡ. Năm 1921, chính quyền Pháp cho làm mô hình ngôi đình đem trưng bày ở Hội chợ Marseille, và đầu thập niên 1930, một nhà nghiên cứu của bảo tàng Nam Kỳ còn xếp đình vào hàng đẹp nhất Nam Kỳ. Ngôi đình nguyên thủy ấy nay không còn. Công trình bạn thấy hôm nay được đại trùng tu năm 1956 và khánh thành năm 1957, theo dáng xưa nhưng nhỏ hơn và giản dị hơn; nhìn kỹ trên mái ngói vẫn còn con số 1956. Ngay cả vị trí của đình cũng có hai cách kể: các cụ cao niên nói đình xưa ở trên đồi Phú Cường, nơi về sau đặt trụ sở tỉnh, còn sử liệu dựa vào hồi ký của sĩ quan Pháp Grammont năm 1861 thì cho rằng đình đã đứng bên rạch Bà Lụa từ trước đó. Chánh điện dựng trên nền cao, gồm ba gian liền mái theo kiểu chữ Tam, kèo cột đúc xi măng, mái lợp ngói vảy với đôi rồng chầu nguyệt trên nóc. Đi từ ngoài vào, bạn qua hội đồng ngoại có am thờ tiền hiền, hậu hiền, rồi gian tiền tế, nơi còn cặp đài đựng trầu cau chạm tứ linh do ông Phó tổng tổng Bình Điền cúng năm 1904, có lẽ là món tự khí cổ nhất còn lại. Trong cùng là chánh tẩm: thần không có tượng, chỉ có chữ Thần và long vị đề "Phú Cường Thành Hoàng Linh Thần", hai bên là giá lỗ bộ cắm kích, chùy, xà mâu, búa, siêu. Hai dãy hành lang đông, tây để ngỏ giúp lòng đình luôn thoáng mát, và ngoài sân là bình phong long hổ cùng bàn thờ thần Nông. Cần biết trước rằng đây là một ngôi đình làng đang thờ tự, không phải điểm tham quan có tổ chức. Chưa có giờ mở cửa, giá vé hay số điện thoại nào được công bố chính thức, và báo chí từng ghi nhận đình khá vắng khách ngoài các ngày lễ. Phần lớn kết cấu là xi măng từ đợt dựng lại năm 1957, nên nếu bạn mong một ngôi đình gỗ cổ nguyên bản thì sẽ khác kỳ vọng. Mỗi năm đình có hai kỳ tế lớn là Lễ Kỳ yên vào tháng Giêng và Lễ Thu tế ngày mùng 1 tháng 10 âm lịch; ngày dương thay đổi theo năm, còn ngày cụ thể của Kỳ yên được các tài liệu ghi khác nhau, nên hãy hỏi trước tại đình. Khi vào chánh điện, hãy ăn mặc kín đáo, đi nhẹ nói khẽ và không chạm vào long vị, lỗ bộ hay đồ thờ. Việc thần không có tượng là cách thờ quen thuộc của đình Nam Bộ: chữ Thần và long vị chính là nơi dân làng gửi lòng tôn kính, nên nếu muốn chụp ảnh gian thờ, bạn nên hỏi người trông coi đình trước. Đình Phú Cường hợp với người muốn hiểu tín ngưỡng thành hoàng và ký ức đình làng của đất Thủ, và có thể ghép trong một buổi với Chợ Thủ Dầu Một hay Bảo tàng tỉnh Bình Dương. Nếu bạn tìm một ngôi đình còn giữ nhiều cột gỗ chạm khắc và sơn son thếp vàng, Đình Phú Long ở Lái Thiêu, di tích kiến trúc nghệ thuật cấp quốc gia, sẽ hợp hơn.

Thông tin do Localis tổng hợp và cập nhật ngày 13/10/2026.